İstilik nasosu ilə işləyən sistemlər üçün radiator ölçüsünü ΔT30 göstəricisinə əsasən necə seçmək olar?

İstilik nasosu ilə işləyən isitmə sistemi üçün radiator seçimi klassik qaz qazanı sistemlərindən fərqlənir. Qaz qazanlarında radiatorlara daha yüksək temperaturlu su göndərildiyi üçün nisbətən kiçik radiator kifayət edə bilər. İstilik nasosu isə adətən daha aşağı gediş suyu temperaturunda işləyir. Bu səbəbdən eyni otağı qızdırmaq üçün daha böyük radiator səthi və ya daha yüksək istilik gücünə malik model lazım olur.

Bu seçimdə əsas göstəricilərdən biri ΔT30 radiator dəyəridir. ΔT30 radiatorun orta su temperaturu ilə otaq temperaturu arasındakı fərqin 30°C olduğu sınaq şəraitində verdiyi istilik gücünü ifadə edir. Düzgün seçim üçün yalnız radiatorun uzunluğuna və hündürlüyünə baxmaq kifayət deyil; otağın istilik itkisi, sistemin real su temperaturu, radiatorun konstruksiyası və istehsalçı test şərtləri birlikdə qiymətləndirilməlidir.

ΔT30 nə deməkdir?

Radiatorun istilik gücü sabit rəqəm deyil. O, radiatora daxil olan suyun temperaturundan, geri qayıdan suyun temperaturundan və otaqdakı hava temperaturundan asılı olaraq dəyişir. Texniki kataloqlarda bu fərq çox vaxt “ΔT” kimi göstərilir.

Sadə formada hesablama belədir:

ΔT = radiatorun orta su temperaturu − otaq temperaturu

Orta su temperaturu isə gediş və dönüş temperaturlarının orta qiymətidir:

Orta su temperaturu = (gediş temperaturu + dönüş temperaturu) / 2

Məsələn, sistem 45/35°C rejimində, otaq isə 20°C temperaturda işləyirsə:

Orta su temperaturu = (45 + 35) / 2 = 40°C
ΔT = 40 − 20 = 20°C

Bu sistemin faktiki iş rejimi ΔT20-dir, ΔT30 deyil. Əgər radiator kataloqunda yalnız ΔT30 gücü göstərilibsə, real ΔT20 şəraitində radiatorun verdiyi istilik daha aşağı olacaq. Buna görə istilik nasosu üçün radiator ölçüsü seçərkən katalogdakı nominal gücün hansı ΔT şəraitində hesablandığını mütləq yoxlamaq lazımdır.

Niyə istilik nasosu üçün daha böyük radiator lazım ola bilər?

İstilik nasosunun səmərəliliyi aşağı və orta temperaturlu su rejimlərində daha yüksək olur. Məsələn, sistem 35–45°C aralığında işlədikdə cihaz daha az elektrik sərf etməklə istilik verə bilər. Lakin su temperaturu azaldıqca radiator ilə otaq arasındakı temperatur fərqi də azalır. Nəticədə radiatorun istilik çıxışı aşağı düşür.

Bu vəziyyətdə üç əsas həll yolu var:

• daha uzun və ya daha hündür radiator seçmək;
• daha çox panel və konvektor elementinə malik radiator istifadə etmək;
• radiatorla birlikdə döşəmə isitmə kimi aşağı temperaturlu isitmə sistemindən yararlanmaq.

Əsas məqsəd radiatoru mümkün qədər böyük seçmək deyil. Məqsəd otağın hesablanmış istilik itkisini real sistem temperaturunda təhlükəsiz və sabit şəkildə qarşılaya bilən radiator gücünü müəyyən etməkdir.

Radiator gücü hesablanması: ilk addım otağın istilik itkisidir

Radiator seçiminin başlanğıc nöqtəsi otağın istilik itkisi hesablanması olmalıdır. Otağın istilik itkisi həmin məkanın isti qalması üçün davamlı olaraq nə qədər istilik tələb etdiyini göstərir və adətən vattla (W) ifadə olunur.

İstilik itkisinə təsir edən əsas amillər bunlardır:

• otağın sahəsi və tavan hündürlüyü;
• xarici divarların sayı və istiqaməti;
• divar, döşəmə və damın istilik izolyasiyası;
• pəncərələrin sayı, ölçüsü və şüşələnmə xüsusiyyətləri;
• otağın üstündə və altında yerləşən məkanlar;
• yerli iqlim və hesablanan xarici temperatur;
• ventilyasiya və hava sızmaları.

Yalnız “hər kvadratmetrə müəyyən vat” yanaşması ilkin təxmin üçün istifadə oluna bilər. Peşəkar layihələndirmədə isə istilik itkisi hər otaq üçün ayrıca hesablanmalıdır. Çünki eyni sahəyə malik iki otağın pəncərə sayı, xarici divarları və izolyasiya səviyyəsi fərqli ola bilər.

ΔT30 göstəricisinə əsasən radiator necə seçilir?

1. Otağın tələb olunan istilik gücünü müəyyən edin

Əvvəlcə otağın istilik itkisini tapın. Məsələn, hesablamaya əsasən otağın istilik itkisi 1.200 W-dır. Radiatorun seçim gücü bu dəyərdən az olmamalıdır. Praktikada boru itkiləri, tənzimləmə ehtiyacı və qeyri-ideal şərait nəzərə alınaraq kiçik ehtiyat payı da seçilə bilər. Lakin həddindən artıq böyük ehtiyat radiatorun qiymətini və ölçüsünü lazımsız şəkildə artıra bilər.

2. Sistemin real gediş və dönüş temperaturlarını bilin

İstilik nasosu üçün layihədə nəzərdə tutulan su temperaturunu öyrənin. Məsələn, 45/35°C, 40/30°C və ya 35/30°C kimi rejimlər istifadə oluna bilər. Bu rəqəmlərdən orta su temperaturunu və faktiki ΔT dəyərini hesablamaq mümkündür.

3. İstehsalçının ΔT30 güc cədvəlindən istifadə edin

Ən düzgün üsul radiatorun istehsalçı tərəfindən verilən ΔT30 istilik gücünü yoxlamaqdır. Əgər otaq üçün 1.200 W tələb olunur və seçilən radiatorun ΔT30 gücü 1.250 W-dırsa, radiator nominal olaraq bu tələbi qarşılayır. Bununla belə, sisteminiz faktiki olaraq ΔT20 rejimində işləyirsə, 1.250 W göstəricisi real şəraitdə eyni qalmaz.

4. Faktiki ΔT üçün düzəliş edin

Radiatorun istilik çıxışı temperatur fərqi azaldıqca xətti deyil, adətən daha sürətli azalır. Hesablama üçün aşağıdakı yanaşmadan istifadə olunur:

Q faktiki = Q ΔT30 × (ΔT faktiki / 30)ⁿ

Burada “n” radiatorun istilik xarakteristikasını göstərən eksponentdir. Onun qiyməti radiatorun konstruksiyasından, panel və konvektor elementlərindən, ölçüsündən və sınaq standartından asılıdır. Buna görə dəqiq seçimdə istehsalçının konkret düzəliş cədvəli və ya texniki məlumatı üstün tutulmalıdır.

Məsələn, bir radiatorun ΔT30 gücü 1.500 W, sistemin faktiki rejimi isə ΔT20-dirsə, real istilik gücü 1.500 W-dan aşağı olacaq. Sadələşdirilmiş n=1,3 qəbul edilərsə, nəticə təxminən 880–900 W aralığında ola bilər. Bu nümunə yalnız izah məqsədi daşıyır; real nəticə radiator modelinə və istehsalçının test məlumatlarına görə dəyişir.

Radiator ölçüsünü seçərkən müqayisə

İstilik nasosu üçün radiator ölçüsü seçərkən praktik nümunə

Tutaq ki, 18 m² sahəsi olan otağın hesablanmış istilik itkisi 1.300 W-dır. İstilik nasosu 45/35°C rejimində işləyir və otaq temperaturu 20°C qəbul edilir.

1. Orta su temperaturu: (45 + 35) / 2 = 40°C.
2. Faktiki temperatur fərqi: 40 − 20 = ΔT20.
3. Radiator kataloqunda ΔT30 güc göstəricisi axtarılır.
4. ΔT20 rejimində düzəliş tətbiq edilir.
5. Real gücü ən azı 1.300 W olan radiator və ya bir neçə radiator seçilir.

Əgər radiatorun ΔT30 gücü 1.800 W olsa da, ΔT20 rejimində real çıxışı təxminən 1.050–1.100 W-a düşürsə, tək radiator kifayət etməyə bilər. Bu halda daha uzun model, daha çox panelə malik radiator və ya iki radiatorun kombinasiyası nəzərdən keçirilməlidir.

Aşağı temperaturlu isitmə sistemi üçün hansı radiator daha uyğundur?

Aşağı temperaturlu isitmə sistemi üçün radiator seçərkən böyük istilik səthinə malik modellər daha praktik olur. Hündürlük və uzunluq üçün otaqda mövcud yer, pəncərə altı məsafə, divarın daşıma qabiliyyəti və boru bağlantıları nəzərə alınmalıdır.

Seçim zamanı aşağıdakı məqamlar faydalıdır:

• ΔT30 və mümkün olduqda ΔT20 və ya ΔT25 güc məlumatlarını müqayisə edin;
• yalnız ölçüyə deyil, radiatorun tipinə və panel quruluşuna baxın;
• termostatik klapanla düzgün tənzimləmə imkanını yoxlayın;
• radiatorun yerləşəcəyi divarın xarici divar olub-olmadığını nəzərə alın;
• pəncərə qarşısında yerləşdirmə imkanını və hava dövranını qiymətləndirin;
• istilik nasosunun maksimum su temperaturu və layihə rejimi ilə uyğunluğu yoxlayın.

Radiatorun qarşısında mebel, dekorativ örtük və ya qalın pərdə olduqda hava dövranı zəifləyə və faktiki istilikvermə azala bilər. Buna görə radiatorun nominal gücünü otaqdakı quraşdırma şəraitindən ayrı düşünmək olmaz.

Satınalma zamanı nələrə diqqət etmək lazımdır?

Satın almadan əvvəl satıcıdan və ya layihəçidən radiatorun konkret iş rejimində gücünü soruşun. “Bu radiator neçə vattdır?” sualı təkbaşına kifayət qədər dəqiq deyil. Daha düzgün sual belədir: “Bu model 45/35/20°C rejimində neçə vatt istilik verir?”

İstehsalçı kataloqunda aşağıdakı məlumatların olmasına üstünlük verin:

• radiatorun ΔT30 gücü;
• mümkün olduqda müxtəlif ΔT dəyərləri üçün güc cədvəli;
• sınaq standartı və ölçmə şərtləri;
• ölçülər, su tutumu və bağlantı məsafələri;
• maksimum iş təzyiqi və temperaturu;
• quraşdırma və tənzimləmə tövsiyələri.

Unutmayın ki, istilik çıxışı yalnız radiatorun ölçüsündən asılı deyil. O, radiatorun dizaynı, ölçüləri, su temperaturu, gediş-dönüş temperatur fərqi, su axını və test şəraitindən asılı olaraq dəyişir. Eyni ölçüdə görünən iki fərqli modelin istilik gücü eyni olmaya bilər.

Tez-tez verilən suallar

ΔT30 radiator nədir?

ΔT30 radiator orta su temperaturu ilə otaq temperaturu arasında 30°C fərq olduqda müəyyən edilmiş istilik gücünə malik radiator deməkdir. Bu göstərici radiatorları aşağı və orta temperaturlu sistemlər üçün müqayisə etməyə kömək edir.

İstilik nasosu ilə adi radiator işləyə bilərmi?

Bəli, işləyə bilər. Lakin radiatorun real sistem temperaturunda otağın istilik itkisini qarşılayıb-qarşılamadığı yoxlanmalıdır. Klassik yüksək temperaturlu sistem üçün seçilmiş kiçik radiator istilik nasosu ilə ΔT20 və ya daha aşağı rejimdə kifayət qədər güc verməyə bilər.

ΔT30 gücü ΔT20 rejimində də eyni qalırmı?

Xeyr. Temperatur fərqi azaldıqca radiatorun istilik çıxışı da azalır. Dəqiq nəticə radiatorun konstruksiyasından asılıdır və istehsalçı düzəliş cədvəli ilə yoxlanmalıdır.

Radiatoru sadəcə otağın sahəsinə görə seçmək olar?

Sahəyə görə seçim yalnız ilkin təxmin verə bilər. Daha düzgün radiator gücü hesablanması üçün pəncərələr, izolyasiya, xarici divarlar, tavan hündürlüyü və iqlim nəzərə alınaraq otağın istilik itkisi hesablanmalıdır.

Radiator böyük seçilərsə, enerji sərfiyyatı mütləq artar?

Radiatorun daha böyük olması avtomatik olaraq daha çox enerji sərfiyyatı demək deyil. Əksinə, düzgün ölçüləndirilmiş böyük istilik səthi sistemi daha aşağı su temperaturunda işlətməyə imkan verə bilər. Enerji sərfiyyatına əsasən istilik itkisi, istilik nasosunun səmərəliliyi, idarəetmə və iş rejimi təsir edir.

ΔT30 seçimi döşəmə isitmə sistemi ilə necə müqayisə olunur?

Döşəmə isitmə geniş səthə malik olduğuna görə aşağı su temperaturunda işləməyə daha uyğun olur. Radiatorlar da aşağı temperaturlu sistemdə istifadə edilə bilər, lakin tələb olunan istilik gücünü təmin etmək üçün ölçü və istilik səthi daha böyük ola bilər.

Nəticə

İstilik nasosu üçün radiator ölçüsü seçərkən əsas prinsip radiatorun kataloq gücünü deyil, real iş rejimində verəcəyi istiliyi qiymətləndirməkdir. Əvvəlcə otağın istilik itkisini hesablayın, sonra gediş və dönüş temperaturlarından faktiki ΔT-ni müəyyən edin və ΔT30 göstəricisini həmin rejimə uyğunlaşdırın. İstehsalçının güc cədvəlləri ilə təsdiqlənən, aşağı temperaturlu sistemə uyğun və otağın istilik itkisini qarşılayan radiator daha komfortlu, səmərəli və uzunömürlü isitmə sistemi qurmağa imkan verir.